نورنیوز-گروه بین الملل: حمله اخیر نیروهای ویژه آمریکا به ونزوئلا و دستگیری نیکولاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، نشان داد که دولت ترامپ با اجرای آنچه خود «دکترین دانرو» مینامد، قصد دارد نفوذ واشنگتن در نیمکره غربی را افزایش دهد؛ اقدامی که میتواند کشورهای آمریکای لاتین را به سمت همکاری بیشتر با چین سوق دهد و چشمانداز ژئوپلیتیک منطقه را دستخوش تغییر کند.
به گزارش روزنامه ژاپن تایمز در تحلیلی نوشت: حملات آمریکا به ونزوئلا و دستگیری رئیس جمهور این کشور، نشان داد که واشنگتن به دنبال جای پای بیشتر در نیمکره غربی و تسلط بر کشورهای این منطقه است و همین تغییر در سیاست میتواند کشورهای آمریکای لاتین را به چین نزدیکتر کند و همزمان پکن را در هند و اقیانوسیه جسورتر کرده و ردپای آمریکا را در آنجا کاهش دهد.
به گزارش تارنمای روزنامه ژاپن تایمز، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز یکشنبه در مصاحبه با برنامه «ملاقات با مطبوعات» شبکه انبیسی گفت: «اینجا جایی است که ما زندگی میکنیم و اجازه نخواهیم داد نیمکره غربی پایگاه عملیاتی دشمنان، رقبا و دشمنان ایالات متحده باشد. به همین سادگی.»
این موضع، بازتاب چیزی بود که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، آن را «دکترین دانرو» نامیده است؛ بازی با کلماتی که نام او را با «دکترین مونرو» ادغام میکند؛ دکترینی که نیمکره غربی را به عنوان حوزه نفوذ آمریکا تعیین میکرد و به رقبا هشدار میداد که در امور آنجا دخالت نکنند.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که نیروهای ویژه آمریکایی، به دستور ترامپ، روز شنبه در عملیاتی مادورو را از کاخ ریاست جمهوری در کاراکاس دستگیر و از کشور خارج کردند که در نهایت منجر به زندانی شدن و برکناری وی در نیویورک شد.
ترامپ سپس اضافه کرد که ایالات متحده عملاً ونزوئلا را «اداره» خواهد کرد، هرچند به نظر میرسد که دولت در عوض تلاش خواهد کرد تا حلقه داخلی باقیمانده مادورو را با تهدید به اقدام نظامی بیشتر علیه آنها، بترساند تا از خط آمریکا پیروی کنند.
هر چقدر هم که وقایع ونزوئلا تکاندهنده بود اما اقدامات کاخ سفید تا حد زیادی در راهبرد امنیت ملی (NSS) آن که ماه گذشته منتشر شد، منعکس شده بود این استراتژی، تضمین تسلط ایالات متحده بر نیمکره غربی را در اولویت اصلی خود قرار داده و متعهد شده است که «دکترین مونرو را اعمال و اجرا کند.»
در سند امنیت ملی آمده است: «ما رقبای غیر نیمکرهای را از توانایی استقرار نیروها یا سایر قابلیتهای تهدیدآمیز، یا مالکیت یا کنترل داراییهای حیاتی استراتژیک در نیمکره خود محروم خواهیم کرد.»
تحلیل اندیشکده مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) حاکی از آن است که اشاره به داراییهای حیاتی استراتژیک «اشارهای آشکار به مالکیت و بهرهبرداری چین از زیرساختهای مهم، مانند بنادر و تولید و توزیع انرژی» در آمریکای لاتین و کارائیب است.
پکن، متحد قدرتمند مادورو در سالهای اخیر شاهد افزایش روابط خود با ونزوئلا بوده و در خلال تحریمهای بینالمللی، به بزرگترین مشتری صادرات نفت این کشور آمریکای لاتین تبدیل شده بود.
چین همچنین میلیاردها دلار وام به این کشور اعطا کرده بود هر چند سرمایهگذاری از سال ۲۰۱۶ کاهش یافته اما با این حال، تعیین دقیق اعداد دشوار است زیرا کاراکاس از آن زمان تاکنون آمار بدهیهای خود را منتشر نکرده است.
درست پیش از این حمله، چین یک سند سیاستگذاری که کمتر مورد توجه قرار گرفت در مورد آمریکای لاتین و کارائیب منتشر کرد که ظاهراً نشان میداد پکن در حال تشدید نفوذ خود در آنجا است.
در تحلیل CSIS آمده است که این سند سیاستگذاری «بهوضوح بیان میکند که چین قصد دارد به گسترش حضور خود در نیمکره غربی ادامه دهد. به عبارت دیگر، رقابت قدرتهای بزرگ در منطقه تازه آغاز شده است».
نیکولاس مادورو، رئیس جمهور برکنار شده ونزوئلا، و کیو شیائوچی، فرستاده ویژه چین در امور آمریکای لاتین در واقع، تنها چند ساعت قبل از حمله آمریکا به کاخ ریاست جمهوری مادورو، یک هیات عالی رتبه چینی با رئیس جمهور در کاراکاس دیدار کرد اگرچه مشخص نیست که آیا مقامات، از جمله کیو شیائوکی، فرستاده ویژه به آمریکای لاتین، در جریان حملات به این کشور بودهاند یا خیر، اما زمانبندی آن به طرز چشمگیری نمادین بود.
چین با قاطعیت علیه اقدامات آمریکا در ونزوئلا موضع گرفته و آنها را «نقض آشکار قوانین بینالمللی و هنجارهای اساسی در روابط بینالملل و اهداف و اصول منشور سازمان ملل» خوانده است.
حقوق بینالملل استفاده از زور در روابط بینالملل را ممنوع میکند، مگر در موارد استثنایی مانند مجوز شورای امنیت سازمان ملل یا در دفاع از خود.
روز یکشنبه، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، پس از «تحولات ناگهانی در ونزوئلا»، گفت که پکن نمیتواند بپذیرد هیچ کشوری به عنوان «پلیس جهان» یا «قاضی جهان» عمل کند. او مستقیماً به ایالات متحده اشاره نکرد، اما افزود: «حاکمیت و امنیت همه کشورها باید تحت قوانین بینالمللی کاملاً محافظت شود.»
پکن از همین حالا به دنبال بهرهبرداری از اقدامات ترامپ است و از آن برای به تصویر کشیدن چین به عنوان نگهبان نظم بینالمللی مبتنی بر قوانینی که رئیس جمهور آمریکا از آن دوری کرده است، استفاده میکند.
خبرگزاری رسمی شینهوای چین روز یکشنبه در تفسیری نوشت : «اقدامات ایالات متحده کاملاً محدودیتهای قوانین بینالمللی را نادیده میگیرد و عملاً جهان را به دوران وحشیانه غارت استعماری بازمیگرداند. اظهارات بعدی رئیس جمهور آمریکا، نقاب ریاکارانه به اصطلاح «جنگ علیه تروریسم مواد مخدر» را کاملاً از چهره برداشته و چهره واقعی امپریالیسم منابع را آشکار کرده است.»
اینکه اقدامات آمریکا علیه ونزوئلا چه تاثیری بر چین در منطقه هند و اقیانوس آرام خواهد گذاشت، مشخص نیست، هرچند برخی کارشناسان میگویند که این امر میتواند به طرحهای شی جینپینگ، رهبر این کشور، در مورد تایوان دموکراتیک، کمک کند.
یک جت جنگنده رادارگریز F-۲۲ نیروی هوایی ایالات متحده روز یکشنبه از فرودگاه خوزه آپونته د لا توره، که قبلاً ایستگاه دریایی جادههای روزولت بود، در سیبا، پورتوریکو، به پرواز درآمد پکن، تایوان را «هسته اصلی مسائل» خود میداند و آن را استانی یاغی میداند که باید با سرزمین اصلی متحد شود، حتی اگر لازم باشد با زور - هرچند که تا حد زیادی استراتژی اجبار بدون خشونت را دنبال کرده است.
لایل موریس، متخصص چین در مرکز تحلیل چین در موسسه سیاستگذاری انجمن آسیا، گفت: «من در واقع فکر میکنم توجیه «حاکمیت قانون» منطق عمومی شی برای تایوان را تقویت میکند.»
موریس گفت که از آنجایی که چین تایوان را «استانی از چین» میداند و اکثر کشورهای عضو سازمان ملل تایپه را به رسمیت نمیشناسند - و با توجه به کمپین عمومی بیوقفه چین بر سر «اجماع بینالمللی» در حمایت از اصل «چین واحد» پکن - او معتقد است که شی فکر میکند اکثریت قریب به اتفاق کشورها به دلیل منطق قانونی «امور داخلی» چین، با حمله به تایوان موافقت خواهند کرد.
وی افزود: «اینکه ایالات متحده بتواند به یک کشور مستقل دیگر حمله کند و رهبر آن را با کمترین عواقب بینالمللی برباید، فکر میکنم این فقط استدلال «امور داخلی» چین در قبال تایوان را تقویت میکند.»
ام. تیلور فراول، استاد موسسه فناوری ماساچوست، گفت که صرف نظر از توجیه حقوقی بینالمللی، اقدام ایالات متحده نشاندهنده آزادی عملی است که قدرتهای بزرگ در طول تاریخ در استفاده از ابزار نظامی قدرت برای دستیابی به اهداف مورد نظر خود از آن برخوردار بودهاند.
وی گفت: «اقدام آمریکا بر اهمیت مداوم قدرت نظامی تأکید میکند که مطمئناً با تلاش چشمگیر چین برای نوسازی نظامی در چند دهه گذشته طنینانداز است. از این نظر، اقدام آمریکا بر حق قدرتسازان تأکید دارد.»
فراول افزود: «چین احتمالاً تحت تأثیر ظرفیت ارتش آمریکا برای انجام چنین حمله جسورانهای قرار خواهد گرفت و در مورد تواناییهای نسبی خود در این زمینه یا فقدان آن، دچار تردید خواهد شد.»
صفحه نمایشی در پکن، گزارش خبری درباره رزمایش نظامی «ماموریت عدالت ۲۰۲۵» چین در اطراف تایوان را در ۳۰ دسامبر نشان میدهد. رسانههای دولتی چین پس از این حمله ظاهراً این دیدگاه را تأیید کردند و روزنامه گلوبال تایمز به نقل از ژانگ جونشه ، کارشناس امور نظامی چین، این عملیات را «مطالعه موردی» برای ارتشهای سراسر جهان خواند.
ژانگ به این روزنامه گفت: «ایالات متحده بارها عملیات نظامی مشابهی را برای سرنگونی رژیمها انجام داده است. چنین عملیاتی فقط عملیات تاکتیکی نیستند، بلکه پیامدهای سیاسی و استراتژیک عمیقی دارند.»
موریس گفت: در واقع، اگرچه بعید است این حمله محاسبات چین در مورد تایوان را اساساً تغییر دهد، اما «دستگیری مادورو بُعد دیگری از دنیای واقعی را در چارچوب وسیعتری مطرح میکند که شی میتواند آن را در نظر بگیرد، مانند بریدن سر یا دستگیری رهبری، زیرا به احتمالات تایوان مربوط میشود.»
با این حال، به طور کلیتر، این حمله میتواند این دیدگاه را در پکن تقویت کند که ایالات متحده ممکن است به زودی خود را درگیر مسائلی نزدیکتر به خود بیابد که این امر به ضرر متحدان آمریکاست که امیدوار به حضور قویتر در آسیا هستند.
درک گراسمن، استاد روابط بینالملل در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، گفت: «همچنین این احتمال وجود دارد که پس از حمله به ونزوئلا، پکن اکنون ارزیابی میکند که ترامپ همچنان درگیر نیمکره غربی و حوزههای نفوذ گستردهتر و رویکرد امپریالیستی خواهد بود و شاید به معنای کاهش تمرکز ایالات متحده بر اکثر مسائل در هند و اقیانوس آرام. اگر این موضوع ثابت شود، مطمئناً میتواند به نفع چین باشد.»
با این حال، گراسمن این هشدار را مطرح کرد که راهبرد امنیت ملی اخیر ترامپ همچنان بر اهمیت دفاع از تایوان تأکید دارد. اما با توجه به اینکه رئیس جمهور آمریکا در اجلاس برنامهریزی شده در پکن در ماه آوریل به دنبال یک توافق تجاری گسترده با شی جین پینگ است، همه احتمالات باطل است.
گراسمن گفت: «ترامپ سه سال دیگر در قدرت است. بنابراین هیچ چیز قطعی نیست به خصوص با وجود یک رهبر بسیار غیرقابل پیشبینی و اهل معامله.»
ایرنا