نورنیوز-گروه اقتصادی: دادههای رسمی گمرک ایران نشان میدهد که صادرات کشور در هشتماهه اخیر به رقم قابلتوجه ۳۶.۹۹ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که از پویایی نسبی تجارت خارجی ایران، علیرغم محدودیتهای ساختاری و تحریمی، حکایت دارد. در این بازه زمانی، وزن کالاهای صادراتی نیز از ۱۰۵.۲ میلیون تن فراتر رفته که بیانگر نقش پررنگ کالاهای پایه، معدنی و انرژیمحور در سبد صادراتی کشور است.
بررسی ترکیب مقاصد صادراتی نشان میدهد که چین همچنان جایگاه نخست را در میان شرکای صادراتی ایران حفظ کرده است. ارزش صادرات ایران به چین در این مدت به حدود ۹.۲۵ میلیارد دلار رسیده که با اختلاف معنادار، این کشور را در صدر جدول قرار میدهد. از منظر وزنی نیز چین با بیش از ۳۵ میلیون تن کالا، بزرگترین مقصد صادراتی ایران محسوب میشود؛ موضوعی که از عمق وابستگی متقابل در تجارت کالایی دو کشور خبر میدهد.
پس از چین، عراق با صادراتی به ارزش ۶.۷۲ میلیارد دلار در رتبه دوم قرار دارد. بازار عراق همچنان یکی از مهمترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران است؛ بازاری که نزدیکی جغرافیایی، پیوندهای اقتصادی و نیاز مستمر به کالاهای ایرانی، آن را به یک شریک راهبردی کوتاهمدت و میانمدت تبدیل کرده است. از نظر وزنی نیز عراق با حدود ۱۹.۱ میلیون تن، جایگاه دوم را تثبیت کرده است.
امارات متحده عربی با صادراتی معادل ۵.۲۲ میلیارد دلار در رتبه سوم ایستاده است. نقش امارات صرفاً بهعنوان مصرفکننده نهایی محدود نیست، بلکه این کشور بهعنوان هاب تجاری و بازصادراتی، نقش واسط مهمی در زنجیره تجارت خارجی ایران ایفا میکند. وزن صادرات ایران به امارات در این مدت حدود ۱۰.۹ میلیون تن برآورد شده است.
ترکیه با ۴.۳۹ میلیارد دلار صادرات، چهارمین شریک تجاری ایران در این بازه زمانی محسوب میشود. اگرچه حجم صادرات به ترکیه از چین و عراق کمتر است، اما تنوع کالایی و ماهیت صنعتیتر بخشی از مبادلات، به این رابطه اقتصادی اهمیت مضاعف میبخشد. وزن صادرات به ترکیه حدود ۸.۷ میلیون تن گزارش شده است.
در میان سایر مقاصد، افغانستان با ۱.۶۶ میلیارد دلار و پاکستان با ۱.۳۶ میلیارد دلار همچنان بازارهای مکمل و منطقهای مهم ایران به شمار میروند. نکته قابل توجه، بازگشت تدریجی هند به چرخه تجارت با ایران است؛ بهطوری که صادرات ایران به هند در این مدت به حدود ۹۵۰ میلیون دلار رسیده است، هرچند از نظر وزنی همچنان سهم محدودی دارد.
مجموع این دادهها نشان میدهد که جغرافیای صادرات ایران همچنان بر محور آسیا و همسایگان استوار است؛ الگویی که از یکسو مزیت کاهش هزینههای حملونقل را دارد و از سوی دیگر، ضرورت تنوعبخشی به بازارها و ارتقای ارزش افزوده صادراتی را بیش از پیش برجسته میکند.